bohaterowie książki nie wahają się ani chwili, kiedy sytuacja zmusza ich do narażania własnego życia w obronie ojczyzny, której zagraża szwedzkie wojsko; Kmicic wielokrotnie udowadnia swój patriotyzm

podmiot liryczny daje wyraz poczuciu bezsensu życia; brak mu wiary w jakiekolwiek wartości, jedyne, czego jest pewien, to fakt, że nie da się uciec od cierpienia

Konrad w imię ratowania ukochanej ojczyzny jest gotowy podjąć się nawet wystąpienia przeciwko Bogu

Konrad Wallenrod odrzuca szczęście rodzinne dla dobra ojczyzny i staje się samotnym bojownikiem o wolność, dla której poświęca honor i życie

Cezary odbywa podróż przez Rosję i Polskę, obserwuje rzeczywistość i zestawia ją ze swoimi wyobrażeniami, kształtując poglądy polityczno-społeczne

24 maja 1829 roku car Mikołaj I koronował się na Zamku Królewskim w Warszawie na króla Polski – była to ostatnia koronacja przeprowadzona w naszym kraju; w związku z tym opozycja polityczna Królestwa Polskiego oraz spiskowcy z tajnego Sprzysiężenia Podchorążych przygotowali plan zamachu stanu, ale ostatecznie nie doszło do niego z powodu obaw o reputację Polaków w Europie