nieunikniona kara po śmierci za grzechy żywota

tytuł dramatu romantycznego jest nawiązaniem do działa Dantego i ma co najmniej dwie interpretacje – dzieje ludzkości bez ingerencji Opatrzności (powtórne przyjście Chrystusa jako Sędziego) nie mogą zakończyć się szczęśliwie (jak komedia); historia tworzona przez ludzi (Nie-Boska) wbrew bożym planom jest tylko komedią

gradacja (stopniowanie) kary według winy; duchy pojawiające się na ludowym obrzędzie dziadów są obarczone różnymi grzechami – za lekkie winy możliwe jest zadośćuczynienie, po którym dusza może dostać się do nieba (duchy dzieci Józia i Rózi), winy ciężkie skazują duszę na wieczną mękę (widmo Złego Pana)

główny bohater przekonuje się, że zbrodnia popełniona nawet w najszczytniejszym celu pozostaje złem, a zło należy odpokutować jeszcze za życia

poetycka refleksja nad przemijaniem oraz stosunkiem teraźniejszości do przeszłości – turyści zwiedzający mauzoleum wielkiego włoskiego poety są rozczarowani pustką i martwotą grobu (nic tu nie ma), przeszłość nie przemówiła do nich tak, jak się tego spodziewali; być może nie umieją jej odkryć, zrozumieć i docenić

Tartar jako najdalszy i najmroczniejszy zakątek krainy umarłych – miejsce wiecznych cierpień najgorszych zbrodniarzy dręczonych przez mściwe boginie zemsty, Erynie